Książka w życiu dziecka niepełnosprawnego intelektualnie

Lilavati112

Lilavati112
Punkty: 229
02.02.2015 Lilavati112

We współczesnym świecie książka odgrywa ogromną rolę. Mimo wszechobecnego rozwoju nowoczesnych technologii, książka nadal jest „chlebem powszednim”, „najposilniejszym pokarmem”, „pocieszycielką w smutku”, ”lekarką w chorobie”, „oknem na świat.” Tego właśnie „okna na świat” pozbawieni są często ludzie upośledzeni umysłowo, którzy rzadko czytają książki. Wielu z nich nie czyta – bo nie potrafią, nie rozumieją tekstu, mają bardzo ubogi zasób znanych słów. Jest to tym smutniejsze, że tylko człowiek zdolny korzystać z literatury może rozwijać się prawidłowo w dzisiejszym wciąż zmieniającym się świecie, może posiąść wiadomości o własnym kraju, uzyskać informację o otaczającej go rzeczywistości, pogłębiać i aktualizować swoją wiedzę.

Jednym z najważniejszych obowiązków nauczycieli dzieci i młodzieży niepełnosprawnej jest więc rozbudzanie w niej zainteresowania książką a w miarę możliwości wdrażanie do nawyku czytania.

learning-422692_640

Kontakt z książką nie jest tak naturalną potrzebą u dziecka jak zabawa. Rozbudzenie takiej potrzeby wymaga pewnych wzorów, których dostarczyć może przede wszystkim środowisko rodzinne i przedszkole. Rodzice i wychowawcy mogą od najwcześniejszych lat w sposób świadomy i systematyczny kształtować nawyki stałego obcowania z książką. Wartościowe utwory literackie przeznaczone dla dzieci powinny posiadać wzory bohaterów godnych naśladowania. Jednym z najważniejszych problemów wychowawczych jest kształtowanie cech społecznych dziecka, jego umiejętności życia i działania wśród ludzi. Książka może nam w tym pomóc przez ukazywanie przykładów, obrazów właściwego współdziałania z otoczeniem, likwidowania konfliktów, umiejętnego roztaczania opieki nad słabszymi, podporządkowaniu się prawu panującemu w grupie. Dużą wychowawczą rolę spełniają baśnie, ponieważ pomagają dziecku w odkrywaniu własnej tożsamości. Oddziałują one silnie na uczucia, ukazują bohaterów, z którymi dzieci chętnie się identyfikują.

Książki dostarczają dzieciom wiadomości, których one pragną, zwłaszcza wiadomości o sprawach nieznanych z życia codziennego. Kontakt z książką i ilustracją książkową aktywizuje myślenie, procesy porównywania, analizowania, szukania przyczyn i skutków, wyciągania wniosków, tworzenia elementarnych pojęć. Sprzyja ćwiczeniom pamięci, uwagi i skomplikowanych operacji myślowych. Takie szerokie oddziaływanie książki jest możliwe tylko przy świadomym działaniu opiekunów. Małe dziecko nie potrafi jeszcze czytać i dlatego dorośli, a przede wszystkim rodzice i nauczyciele pełnią rolę pośrednika między utworem literackim jego małym odbiorcą. Bez ich udziału taki kontakt nie byłby możliwy.

I tu istnieje szczególna rola biblioteki szkolnej w szkole specjalnej. Do jej obowiązków należy oprócz prowadzonej terapii, objęcie zasięgiem działania także rodziców i wychowawców. Literatura poświęcona problemom niepełnosprawnych jest żałośnie uboga – dlatego trzeba uważnie śledzić wszelkie nowości, artykuły o podejmowanych inicjatywach na rzecz niepełnosprawnych, tak by je rozpowszechnić pomiędzy zainteresowanymi.

640px-Boy_with_Down_Syndrome

Warto już od najmłodszych lat rozbudzać w dziecku niepełnosprawnym ciekawość i zainteresowanie w stosunku do literatury, umożliwiając mu w ten sposób przyswajanie wiedzy o otaczającym świecie. A poprzez samodzielną manipulację, aktywność, zabawę – pobudzać w ten sposób do samodzielnego myślenia, stawiania pytań i szukania na nie odpowiedzi.

W doborze materiałów do programu biblioterapeutycznego trzeba zwrócić uwagę na percepcyjną dostępność materiału, np. książki obrazkowe dla dzieci wymagających specjalnej stymulacji rozwoju języka (upośledzonych umysłowo), historyjki obrazkowe książki z ilustracjami w języku migowym (dla dzieci głuchych). Oprócz tradycyjnych środków biblioterapeutycznych (książki i teksty drukowane) stosuje się również na zajęciach tzw. czytelnicze materiały alternatywne (książki “mówione”, nagrane na płytach CD, płyty z nagraniami odgłosów przyrody, efektów akustycznych, muzyki, rysunki do kolorowania, zabawki edukacyjne i gry dydaktyczne, jak również filmy na płytach DVD oraz edukacyjne i terapeutyczne programy komputerowe). Dodatkowymi materiałami biblioterapeutycznymi mogą też być przedmioty, które kojarzą się uczniowi z ważnymi dla niego wydarzeniami, np. zdjęcia, widokówki z wakacji.

Na zasadzie absolutnej dobrowolności uczestnictwa, w poczuciu więzi z innymi ludźmi o podobnych lękach czy wątpliwościach, a jednocześnie w poczuciu, że przynależy się do nich i jest się przez nich akceptowanym – młody człowiek uczy się akceptować siebie pod wieloma względami – stanu zdrowia, wyglądu, swojego miejsca w otoczeniu. Biblioteka nie może stać się nudnym zakurzonym magazynem bubli, gdzie czytelnik traktowany jest podejrzliwie i nieufnie, i gdzie bibliotekarz narzuca mu swoją wolę zamiast respektować jego własną. Książka to też nie instrument udręki i klęsk życiowych – obcowanie z książką może dać wiele radości.

apple-256261_640

Dla każdego dziecka bez względu na jego stopień upośledzenia umysłowego , sam fakt przebywania w bibliotece, czy kontaktu z książką jest już pewnego rodzaju terapią. Biblioteczna cisza, przebywanie wśród kolorowych czasopism, dekoracji bibliotecznych działa na dziecko relaksująco. Izoluje się od szkolnego gwaru, czasem agresywnych kolegów. Poddawane jest zatem terapeutycznemu oddziaływaniu już samym klimatem biblioteki. Ważne jest, aby dziecko mogło swobodnie wziąć do ręki książkę, która je zainteresuje.

W. Kiryluk pisze, że dziecko upośledzone umysłowo oglądając książkę skupia uwagę ,wzbudza swoje zainteresowania, a przekładając stronice książki bądź manipulując jej ruchomymi częściami, usprawnia koordynację ruchowo-wzrokową, wyrabia sprawność swoich palców, nabywa nowych umiejętności np.: w zakresie samoobsługi, poprawnej wymowy. Jednocześnie znajduje się w świecie kolorów, odbiera wrażenia estetyczne, poznaje nowe treści. Oglądanie książek, czasopism, sprawia dziecku przyjemność, daje zadowolenie z samodzielności wykonywanego zadania , wyzwala uczucie radości , podnosi poziom jego wartości . Dziecko jest tez szczęśliwe z indywidualnego kontaktu z bibliotekarzem, czuje się zauważone i aprobowane, oczekiwane i potrzebne. Wszystko to składa się na oddziaływania terapeutyczne poprzez obcowanie z książką.

library-425730_640

Mimo, że książka przestała pełnić rolę głównego nośnika informacji o otaczającym świecie i jej funkcja jest obecnie inna, niż to miało miejsce kilkadziesiąt lat temu, to jednak ciągle “… dostarcza modeli wytyczających sposób bycia, określa kodeksy postępowania, podaje przykłady dla rozwiązywania problemów życia własnego, grup i szerszych środowisk społecznych. Uczy sztuki wyboru wśród społecznych opinii i interesów, wśród różnych pojęć i chaosu, wskazuje źródła i cele wspólne (…), wzbogaca psychikę czytelnika, dając mu podstawy do rozumienia siebie jako jednostki wyodrębniającej się od reszty społeczeństwa własnym światem odczuć i do zrozumienia innych ludzi.” Współczesne media nie wyparły jednak całkowicie pozycji książkowych, ale współistnieją obok nich i wzajemnie doskonale się uzupełniają. Dlatego w biblioterapii tak ważne jest łączenie różnych metod – nie tylko tych „czytanych” czy „opowiadanych”, ale i pozwalających na wizualizację danego problemu. Dzisiaj od człowieka wymaga się znajomości zarówno książek, jak i nowych form pisania i gromadzenia informacji. Tylko w ten sposób można zagwarantować, że nowe media będą używane w sposób demokratyczny, bez odsuwania kogokolwiek od nowych zasobów informacji, tylko tak można uczyć każdego, jak wybierać i jak oceniać informacje, które otrzymuje – i jednocześnie utrzymywać przy życiu ten niezbędny instrument rozwoju ludzkiego i kulturalnego, jakim jest książka.

Źródło:

Andres M., Rozwijanie czytelnictwa uczniów w technikum dla głuchych. Artykuł w Poradniku Bibliotekarza, nr 9/92,

Niemczykowa A., Mieć mądre oczy serca w bibliotece dla niepełnosprawnych, artykuł w Poradniku Bibliotekarza nr 9/92, SBP, Warszawa

Siegieńczuk E., Rola książki w życiu dziecka,2009, w http://www.literka.pl/,

Zięba U., Biblioteka szkolna a integracja społeczna uczniów niepełnosprawnych w szkołach masowych, artykuł w Szkole Specjalnej nr 4/2008, WSiP, Warszawa

Papuzińska J., Biblioteki wśród partnerów, artykuł w Poradniku bibliotekarza nr 10/93, SBP, Warszawa

Kiryluk W., Biblioterapia w pedagogice specjalnej, 2002, http://www.biblioteka.bialystok.edu.pl/

Radlinska H.: Książka wśród ludzi. Wyd. Warszawa 1961

Eco U. Czy komputer pożre książkę? Artykuł w Gazecie Wyborczej z dn. 24.02.1996

Stochel S., Ksiąg jestem niestyty, Warszawa 1986

Subskrybuj, by raz w tygodniu otrzymywać nowości i zbiór najciekawszych artykułów