Obszar Warowny Śląsk. Grupa bojowa Wymysłów

MirJan

MirJan
Punkty: 1940
29.11.2014 MirJan

Zalew Kozłowa Góra kojarzy się dziś przede wszystkim z wędkowaniem, pięknymi lasami oraz parkiem w Świerklańcu. To jedno z popularniejszych miejsc rekreacji i wypoczynku na terenie Górnego Śląska. Zbiornik Kozłowa Góra, który często pojawia się w publikacjach również pod nazwą Jeziora Świerklanieckiego, nie jest jednak tylko i wyłącznie zbiornikiem wody pitnej czy też obiektem mającym zdobić krajobraz. Warto przypomnieć sobie jego historię. Ten zbiornik na rzece Brynicy, wraz z tamami i schronami, miał spełnić ważną rolę w obronie granic II RP. Dziś miłośnicy historii, którzy w czasie wycieczki po Górnym Śląsku dotrą w rejon Świerklańca, koniecznie powinni poświecić nieco więcej uwagi zbiornikowi oraz tym fortyfikacjom, które zachowały się w jego rejonie. A jest ich sporo. Grupa schronów w Wymysłowie stanowi tu bez wątpienia atrakcję najważniejszą.

 

schrony zalew

 

Zarys historyczny

Grupa bojowa Wymysłów powstawała stopniowo od 1937 roku, choć prace przy tworzeniu zbiornika Kozłowa Góra rozpoczęto już w dwa lata wcześniej. To w jego pobliżu oraz w pobliżu tamy zalewowej miały powstać schrony, zapewniające odpowiednie zabezpieczenie dla tak ważnego elementu w systemie przygranicznych fortyfikacji. Gdy zaczynała się II wojna światowa, trwały ostatnie prace związane z wyposażaniem poszczególnych obiektów wchodzących w jej skład. Ciężki schron bojowy, blokhauz oraz schron porozno-bojowy na zapolu grupy to najważniejsze obiekty w Wymysłowie, których głównym zadaniem była właśnie ochrona tamy na rzece Brynicy i utworzonego dzięki niej zbiornika Kozłowa Góra. To właśnie zalew był najważniejszym elementem punku obrony stworzonego w tym miejscu. Planowano, że w razie konieczności woda ze zbiornika zostanie spuszczona w taki sposób, by zalała tereny pomiędzy Wymysłowem, Kozłową Górą a Dobieszowicami. Miało to nie tyle zatrzymać, co spowolnić marsz Niemców. Przeprawa z ciężkim sprzętem stałaby się w takim przypadku niemożliwa, z kolei piechota posuwałaby się do przodu bardzo wolno. Planom tym zagrażały jednak warunki atmosferyczne, panujące latem 1939 roku. Upały sprawiały, że napełnianie zbiornika nie przebiegało zgodnie z planem, a poziom wody okazał się znacznie niższy, niż zakładano w planach obrony granic II RP. Jako straszak zbiornik oraz znajdujące się w jego pobliżu fortyfikacje spisały się jednak doskonale. Niemcy zrezygnowali z bezpośredniego ataku na te pozycje i zamiast je atakować, postanowili je okrążyć. W efekcie we wrześniu 1939 roku obiekty wchodzące w skład grupy bojowej „Wymysłów” nie miały okazji sprawdzić się w walce. Większość z ich w dobrym stanie przetrwała do naszych czasów, stając się w XXI wieku jedną z ważniejszych ciekawostek w tej części Górnego Śląska. Są to ciekawe fortyfikacje, którym warto poświęcić trochę czasu i uwagi.

 

Zalew Kozłowa Góra i tama zalewowa nr 3

Malowniczy zalew oraz potężna tama to symbole Kozłowej Góry. O wojennej przeszłości zbiornika pamięta dziś tylko niewielki odsetek osób, które wypoczywają nad jego brzegami. Jedynie betonowe murki z otworami strzeleckimi, które można zobaczyć na tamie, przypominają o tym, jak ważną rolę przypisywano Kozłowej Górze w planach obrony granic polskich w czasie kampanii wrześniowej. W 1939 roku nie udało się tego potężnego zbiornika napełnić do końca wodą, jednak w 1940, gdy Niemcy opanowali tereny Kozłowej Góry i Wymysłowa, prace nad zbiornikiem były kontynuowane. Warto tu podkreślić, że w latach 40. wojska niemieckie chętnie korzystały z tych fortyfikacji, które pozostały po polskich żołnierzach. Część umocnień Obszaru Warownego “Śląsk” została w 1944 wykorzystana przez Niemców, którzy stworzyli własną linię obronną, znaną jako linia b2. Tak było m.in. w przypadku grupy bojowej „Wymysłów”, w przypadku której znaczenie zbiornika Kozłowa Góra zostało docenione również przez wojsko niemieckie.

Z budową oraz z wypełnianiem zbiornika wodą wiąże się też pewien spór. Dotyczył on relacji między władzami polskimi, a przedwojennymi właścicielami terenu. Zbiornik Kozłowa Góra przylega przecież do parku w Świerklańcu, który (wraz ze zniszczonym w okresie powojennym pałacem) stanowił przed wojną własność Donnersmarcków. Przedmiotem sporów była nie tyle sama budowla, co poziom wody w zbiorniku. Zdaniem właścicieli, był on zdecydowanie zbyt wysoki.
Zbiornik Kozłowa Góra dziś przyciąga swymi rozmiarami. Jest ważnym miejscem dla osób szukających ciekawego miejsca do wypoczynku na łonie natury oraz ważnym ujęciem wody pitnej. Jego powierzchnia to 580 ha. Ten potężny, sztuczny zbiornik na rzece Brynicy, jest obecnie jednym z ważniejszych elementów lokalnego krajobrazu oraz jedną z najbardziej oryginalnych pamiątek, które mają nam przypominać o tworzonym w latach 30. XX wieku pasie polskich fortyfikacji.

schrony zalew2

Ciężki schron bojowy nr 53

Ukryty w lesie schron jest wielką ciekawostką dla każdego miłośnika fortyfikacji. Był to największy i najważniejszy obiekt w grupie Wymysłów. Niestety, to on najbardziej ucierpiał w czasie wojny, choć we wrześniu 1939 roku nie brał udziału w walkach. Niemcy postanowili zrezygnować z ataku na Wymysłów i obejść tutejszą linię obrony. Mimo to wojna nie była dla obiektu tak łaskawa, jak dla jego sąsiadów. Dziś zachował się jako potężna ruina. Nic dziwnego. Zniszczenia, jakich doznała ta fortyfikacja, przypominają o dość ciekawym fakcie. Obiekt, który stanowił najważniejszą fortyfikację przy tamie zalewowej w Kozłowej Górze, w 1939 roku został wykorzystany przez Niemców do przeprowadzenia paru eksperymentów. To właśnie tu Niemcy przetestowali te ładunki kumulacyjne, których w późniejszym okresie użyli do niszczenia umocnień w Belgii oraz w Holandii. Były tu ładunki stworzone z myślą o niszczeniu ciężkich schronów, opancerzonych wozów bojowych czy też okopanych czołgów. Detonacje miały też miejsce w 1945 roku, kiedy to Armia Czerwona wysadzała pozostawione przez Niemców w najbliższej okolicy pociski. Zostały one zebrane, umieszczone w izbie bojowej, a następnie – wysadzone. Wskutek tych działań najważniejszy schron w grupie bojowej Wymysłów zmienił się w ruinę, która mimo kiepskiego stanu zadziwia swymi rozmiarami oraz ciekawą historią. Przyciągają tu również te pamiątki, które wiążą się z obecnością wojsk niemieckich w Wymysłowie. Są to m.in. pozostałości umocnień ziemnych, tworzonych w latach 40. oraz tzw. „kochbunkry”, czyli małe, jednoosobowe schrony. Stanowiły one bardzo ważny element w niemieckiej linii obrony, którą tworzono w 1944 roku.

 

schrony wymysłów0b

 

Blokhauz, czyli schron 53a

W 1939 roku, praktycznie w przededniu wybuchu II wojny światowej, zgłoszona została konieczność uzupełnienia linii obronnej w rejonie tamy zalewowej nr 3. Pomiędzy schronem nr 53, a najbliższymi fortyfikacjami, wchodzącymi już w skład grupy „Wesoła”, wzniesiono prosty schron nr 53a. Blokhauz, którego prostokątna, pozbawiona kopuł sylwetka miała sprawiać wrażenie zwykłego domu, wydaje się schronem dość niepozornym. Nie brak tu jednak nowoczesnych rozwiązań, dzięki których budowany na szybko schron miał ogromną wartość bojową. Wyrzutnie ładunków oświetlających oraz zrzutnie granatów to najlepsze dowody na to, że schron ten powstał jako ostatni w grupie. Takie rozwiązania stosowane były dopiero od 1939 roku. Wiadomo też, że gdy zaczynała się wojna, betonowa konstrukcja była jeszcze obłożona słomą. Świadczy to z kolei o tym, że schron był nowiuteńki, a beton nie zastygł jeszcze do końca. Stowarzyszenie “Pro Fortalicium” wyremontowało w ostatnich latach ten ciekawy schron, dzięki czemu znów stał się on przedmiotem zainteresowania ze strony wielu miłośników historii.

 

Na zapolu grupy. Schron pozorno – bojowy

 

To kolejny ciekawy obiekt, który znalazł się już na zapolu grupy bojowej „Wymysłów”. Zbudowany w 1938 roku, miał odciążyć inne umocnienia chroniące tamę oraz wprowadzać przeciwnika w błąd. Choć składa się on tylko z jednej izby bojowej, sprawia wrażenie obiektu znacznie większego. Jego zadanie polegać miało przede wszystkim na wprowadzaniu przeciwnika w błąd. Dziś jest to jeden z ciekawszych obiektów w rejonie zbiornika Kozłowa Góra, a dobry stan zachowania jest bez wątpienia ogromnym walorem zabytku.

schrony wymysłów2

Subskrybuj, by raz w tygodniu otrzymywać nowości i zbiór najciekawszych artykułów